Zbiornik na RSM a dyrektywa azotanowa: bezpieczne magazynowanie nawozów mineralnych

W ostatniej dekadzie rośnie popularność płynnych nawozów mineralnych takich jak RSM, zawierających duże dawki niezbędnego dla roślin azotu, w postaci azotanu amonu. Rolnicy chwalą sobie ich skuteczność i efektywność. Jednakże niekontrolowane i nadmierne nawożenie azotanami ( w tym również naturalnego pochodzenia) i ich przedostawanie się do wód jest dla jest bardzo niekorzystne dla ludzi i środowiska. Skutkiem tego było uchwalenie w 1991 roku przez Radę Wspólnot Europejskich “Dyrektywy Azotanowej”. Polska przystąpiła do jej wdrażania dwadzieścia sześć lat później w postaci Prawa wodnego i rozporządzenia w sprawie przyjęcia “Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu”. Wspomniany Program działań zobowiązuje wszystkich rolników do przestrzegania określonych w nim wymogów dotyczących np.: warunków i okresów przechowywania nawozów, dawek i sposobów nawożenia, czy prowadzenia dokumentacji zabiegów agrotechnicznych związanych z nawożeniem.

“…Przecież RSM nie jest substancją niebezpieczną!”RSM - fragment karty charakterystyki (6.2)
Producent lub wprowadzający do obrotu substancje, jest zobowiązany dostarczyć wraz z nią kartę charakterystyki (MSDS), w której znajdziemy wszystkie najważniejsze informacje, w tym: skład, przechowywanie, zagrożenia dla ludzi i środowiska. Producent nawozu RSM: Grupa Azoty Zakłady Azotowe “Puławy” S.A. podaje w karcie charakterystyki (data aktualizacji 21.11.2018) w sekcji 2.1, że “Produkt nie jest klasyfikowany jako niebezpieczny dla środowiska”. Szanowny użytkowniku – takie zdanie nie oznacza, że RSM jest bezpiecznym produktem do nieograniczonego wykorzystania.
Już sam producent RSM w punkcie 6.2 karty charakterystyki ostrzega aby “nie dopuścić do przedostania się dużych ilości produktu do kanalizacji ściekowej i zbiorników wodnych” a w przypadku takiej sytuacji “należy powiadomić odpowiednie władze”. Dodatkowo w sekcji 15, pkt.3 zawarta jest informacja, że główny składnik nawozu RSM (azotan amonu) sklasyfikowany jest wg Dyrektywy “Seveso III” jako niebezpieczny. Poza wymienionymi – sekcja 2.2 zawiera piktogram GHS07 – ostrzegający przed toksycznością ostrą (oczy, skóra, drogi oddechowe).

Zbiornik na RSM: jaki najlepszy?
Rozpoczynając poszukiwania zbiornika do magazynowania RSM, na wstępie należy zapoznać się z kartą charakterystyki produktu. Każda karta, w tym omawiana wyżej, posiada sekcję nr 7: “Postępowanie z substancjami i mieszaninami oraz ich magazynowanie”. To tutaj znajdziemy główne informacje: z czego ma być wykonany zbiornik i jakie powinien posiadać wyposażenie, aby korzystanie z niego było bezpieczne. Na podstawie sekcji 7.2 “Warunki bezpiecznego magazynowania, w tym informacje dotyczące wzajemnych niezgodności” wyznaczyć należy sobie podstawowe elementy zbiornika na RSM.

Zbiornik na RSM – podstawowe wytyczne:

  • zamknięty, z odpowietrzeniem
  • materiał wykonania: stal, tworzywo sztuczne lub odpowiednio zabezpieczony beton (nie dopuszcza się: metali kolorowych i ich stopów)
    pompy i rurociągi: z emalii, stali lub tworzyw sztucznych
  • wyposażony w napis podający nazwę produktu
  • każdy punkt magazynowy wyposażony w instrukcję obsługi jego urządzeń
  • dostęp do magazynu RSM powinien być dozwolony tylko dla osób upoważnionych
  • korzystanie ze zbiornika musi uwzględniać temperatury krystalizacji nawozów (od -17st C do O st C w zależności od rodzaju RSM)

Oczywiście z uwagi na właściwości korozyjne RSM wyklucza się stal węglową a dopuszcza stal zabezpieczoną odpowiednimi powłokami, najlepiej jednak stal nierdzewną – kwasoodporną (typ 316L / 1.4404). Przy wyborze stali zabezpieczonej powłokami konieczne zapytajmy o gwarancję i żywotność takiej powłoki, gdyż może okazać się, że jej odnawianie może być droższe niż jednorazowy zakup zbiornika z innego materiału.

Bezpieczeństwo: odporność płaszcza zbiornika oraz jakość … zaworu
Powszechnie stosowane w przemyśle zabezpieczenia przed awaryjnym wyciekiem (tace ociekowe, wanny wychwytowe) wynikają z podstaw prawnych, które dotyczą też gospodarstw rolnych ale kultura BHP jest tutaj niestety mało powszechna. Od strony technicznej do wycieku może dojść przez rozszczelnienia się zbiornika, w tym również nieszczelność zaworu. Dlatego zbiorniki z substancjami mniej lub bardziej niebezpiecznymi (chronimy najpierw zbiorowo, potem indywidualnie) umieszcza się w wannach wychwytowych, które takiego zaworu jako elementu nie mogą posiadać. Przy wyborze zbiornika na RSM polecam więc zwrócić uwagę nie tylko na materiał, z którego są wykonane ścianki zbiornika ale również na zawór: producenta, materiał wykonania, odporność temperaturową i chemiczną. To zawór, który jest najmniejszą częścią ceny zbiornika, jest w istocie jednym z najważniejszych jego elementów, która przesądza o bezpieczeństwie.

Zbiornik z tworzywa: elastyczny zbiornik na RSM

zbiornik na rsm bez membrany (Ukraina, mat. własne)

fot. poduszkowy zbiornik elastyczny (mat. własne)

Jedną z dostępnych technologii bezpiecznego magazynowania RSM są zbiorniki elastyczne, przypominające “gumowe poduchy”. Technologia elastycznych zbiorników, na świecie liczy już sobie ponad 70 lat,a w rolnictwie z powodzeniem stosowana jest od kilkudziesięciu. W Polsce również zdobywa sobie, coraz to więcej zwolenników. Materiały, z których wykonane są takie zbiorniki to specjalne, powlekane, tkaniny techniczne – wytrzymują duże naprężenia, są odporne na działanie nawozów. Tkaniny te muszą posiadać przynajmniej kilkuletnie gwarancje odporności chemicznej oraz fizycznej na m.in: promieniowanie UV. Elastyczne zbiorniki poduszkowe nie wymagają trwałego połączenia z gruntem, co nie przeradza sie w prowadzenie skomplikowanych robót budowlanych. Najważniejsze jest dla nich stabilne podłoże, najlepiej w postaci podsypki piaskowej, miejscami wyprofilowanej w kierunku przyłącza poborowego. Samo rozłożenie zbiornika i przygotowanie go do napełniania trwa maksymalnie kilkadziesiąt minut.

zbiornik na rsm w niecce wychwytowej
fot. zbiornik na RSM w membranie wychwytowej (mat. własne)

Przy wyborze zbiornika elastycznego na RSM pamiętajmy o kwestii bezpieczeństwa, w postaci dodatkowej membrany wychwytowej. Ulokowanie zbiornika w takiej “wannie” lub niecce wyłożonej membraną, w porównaniu do ceny nawozu, jest stosunkowo niedrogą inwestycją w bezpieczeństwo. Utrata cennego nawozu i zanieczyszczenie wód, może powstać w wyniku wielu działań, niekoniecznie zależnych od jednego użytkownika: celowego uszkodzenia zbiornika, nieprawidłowego zamknięcia zaworu lub jego awarii, pęknięcia węży lub nieszczelności instalacji.

Użycie dodatkowej membrany zabezpiecza użytkownika przed:

  • negatywnymi, kosztownymi skutkami usuwania zagrożenia
  • kosztownymi mandatami środowiskowymi
  • utratą magazynowanej substancji (nawozu).

 

Poszukiwania zbiornika na RSM mogą doprowadzić nas do wielu ofert z całego świata: od dalekich Chin po produkty z Unii Europejskiej, w tym z Polski. Zachęcam do rozmowy ze sprzedawcami na temat podejścia do kwestii środowiskowych, żywotności zbiornika oraz pochodzenia materiałów, z których wykonany jest zbiornik. Pamiętajmy, o odpowiedzialności i konsekwencjach awarii “azotanowych”. Finalny użytkownik odpowiada za bezpieczeństwo swoje i innych ludzi a także środowiska, z którego korzystamy wszyscy.

Autor: Przemysław Domagalski – Prezes Exflo Sp. z o.o., regularny uczestnik szkoleń i warsztatów z zakresu magazynowania substancji niebezpiecznych, certyfikowany auditor wewnętrzny ISO 14001, współtwórca praktycznych produktów wspomagających ochronę środowiska.

Źródła materiałów:
Karta MSDS / Karta Charakterystyki RSM: https://agrochem.com.pl/wp-content/uploads/2019/02/KCH_RSM_PL.pdf
Prawo wodne: http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20170001566/U/D20171566Lj.pdf
Dyrektywy Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. (tzw. „Dyrektywa Azotanowa”) oraz Broszura ARMiR dotycząca realizacji tej dyrektywy: https://www.arimr.gov.pl/fileadmin/pliki/Publikacje-biblioteka/2018/Broszura_CC_na_strone_int..pdf
Dyrektywa Rady 96/82/WE “Seveso III” https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32012L0018&from=EN

 

14 września 2020